Περνώντας τη γέφυρα του Τιταρήσιου βρισκόμαστε στο Βλαχογιάννι όπου στα Α. του χωριού έχουν εντοπιστεί ερείπια, που θεωρούνται ότι ανήκουν στην αρχαία περραιβική πόλη Ερεικίνιο.
Την πρώτη αναφορά του οικισμού συναντάμε στη διαθήκη του Χασάν Μπέη (1531). Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες, οι κάτοικοι στα τέλη του 16ου αι. ασχολούνταν με την καλλιέργεια του κανναβιού (είδος φυτού, που οι ίνες του χρησιμοποιούνται στην κατασκευή υφασμάτων σήμερα οι 1.067 κάτοικοι είναι κτηνοτρόφοι κυρίως.
Η ιδιαίτερα ελκυστική φύση ενισχύεται από το παραποτάμιο δάσος με λεύκες στον Τιταρήσιο, το φράγμα και τη λίμνη της Αγρελιάς, το Σμολιώτικο (Σμολιώτη) ποταμό, το ρέμα «Καρκατσέλι» και τις κορυφές «Χάρτζια» και «Καπρισιούτα». Επόμενος σταθμός μας είναι το Μεγάλο Ελευθεροχώρι, το όνομα του οπoίου πιθανολογείται ότι προέρχεται από τη βυζαντινή περίοδο (10ος αι.), όταν κάποιοι καλλιεργητές δεν ήταν εγγεγραμμένοι στα φορολογικά κατάστιχα και τα πρακτικά των γαιοκτημόνων. Αυτοί ονομάζονταν «ελεύθεροι» και τα χωριά τους «ελευθεροχώρια».
Χώροι απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς και θέας είναι η κορυφή «Κούτρα» με το ομώνυμο σπήλαιο, καθώς και το δάσος «Αη-Λιας». Αξιόλογο θρησκευτικό μνημείο αποτελεί η Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ή Παναγίας Τσούμας (1765, ανακατασκευή το 1830), που διασώζει ελάχιστες τοιχογραφίες και επάργυρη εικόνα της Παναγίας Γλυκοφιλούσας του 1871. Σημαντικό είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο (1776) και τα παλαίτυπα βιβλία της εκκλησίας του Αγ. Νικολάου. Οι περιπατητές μπορούν να δροσιστούν από τις βρύσες «Χαρίση» και «Κάτω Βρύση». Οι κάτοικοι του Μεγ. Ελευθεροχωρίου διασκεδάζουν στα πανηγύρια του Προφ. Ηλία (20/7) και Δεκαπενταύγουστου (15/8) με δημοτική μουσική. |
