Ανάμεσα στα βουνά Ίταμος και Κόζιακας, 18 χλμ. δ. των Τρικάλων είναι χτισμένη η Πύλη. Αποτελούσε πάντα το πέρασμα για τα χωριά του Ασπροποτάμου και την Άρτα κι ήταν για χρόνια μια από τις πιο πολυσύχναστες διαβάσεις της Πίνδου.

Στη θέση του συνοικισμού Πόρτα Παναγιά βρισκόταν η βυζαντινή πόλη Μεγάλαι Πύλαι ή Μεγάλη Πόρτα, που επί οθωμανικής κατάκτησης ονομάσθηκε Πόρτα - Παζάρ.

Και τα δύο ονόματα (Πύλη και Πόρτα) έχουν σχέση με τη γεωγραφική θέση της πόλης αφού ήταν πάντα η είσοδος της διάβασης της Πίνδου και η ιστορία της άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία της ανθρώπινης προσπάθειας να υπερνικήσει το εμπόδιο.

Στην Πόρτα-Παναγιά γεννήθηκε ο Μητροπολίτης Λαρίσης Βησσαρίων Β΄, πολιούχος άγιος των Τρικάλων, της Καλαμπάκας και της Πύλης (1490-1540). Σε δύο κορυφές του Ιτάμου σώζονται ερείπια δύο φρουρίων ελληνιστικών χρόνων. Από εδώ ελέγχονταν όλα τα περάσματα των Αγράφων και της Πίνδου. Στην περιοχή αυτή τοποθετείται και η αρχαία πόλη Αθήναιον.

Το τοξωτό γεφύρ της Πόρτας ή του Αγ. Βησσαρίωνα, είναι το δεύτερο σε μέγεθος μονότοξο γεφύρι του θεσσαλικού χώρου και από τα πιο όμορφα της Ελλάδας και γεφυρώνει τον Πορταϊκό ποταμό. Μέχρι το 1936 αποτελούσε τη μοναδική σύνδεση του κάμπου με τα χωριά της Πίνδου. Χτίστηκε το 1514 με έξοδα του μητροπολίτη Λάρισας, Βησσαρίωνα.

---